Cách đây 3 năm, khi còn đang làm việc remote cho một agency tại TPHCM mình bị nhận xét là “Sao dạo này anh thấy em viết cứ bị một màu”. Thú thật lúc đó trong mình có hai cảm giác, một là cảm thấy bối rối vì không biết phải trả lời sao trước lời nhận xét đó. Hai là thực sự giật mình trước câu hỏi “ tại sao lại rơi vào tình trạng này” trong khi vẫn luôn tự tin nhất về khả năng viết của bản thân. Vậy là mình đã nghiêm túc ngồi lại và đọc lại hàng loạt bài đã viết ra trước đó. Và đúng là nó “một màu” thật.
Hôm nay trong phần nội dung liên quan đến để viết tốt hơn, mình sẽ chia sẻ đến bạn vấn đề này. Hi vọng có thể giúp bạn – dù là người viết lâu năm hay mới viết đều có thể trang bị cho mình kỹ năng triển khai bài viết dưới nhiều góc nhìn khác nhau. Từ đó, giúp chúng ta rèn luyện được khả năng viết linh hoạt, sáng tạo hơn trong hành trình sáng tạo nội dung này nhé. Nếu bạn quan tâm thêm nhiều bài viết cùng chủ đề nâng cao kỹ năng viết, mời bạn đọc thêm phần Better Writing trên Blog nguyenphucthao.com nha.
Một số nguyên nhân dẫn đến người viết dễ rơi vào lối mòn?
Một trong những nguyên nhân mình thấy đúng ở nhiều người viết hay đi theo lối mòn (trong đó có mình) là do thói quen đi theo những tư duy sẵn có. Nguyên nhân là do bộ não thích dùng lại các cấu trúc, từ ngữ hay ý tưởng quen thuộc để tiết kiệm năng lượng. Điều này đã được chứng minh dựa trên các nghiên cứu khoa học về thần kinh học với các cơ chế của não như tái sử dụng khối xây dựng nhận thức, cơ chế gom nhóm (chunking) hay hiện tượng mồi (Priming). Đối chiếu lại với bản thân, mình thấy điều này khá đúng. Nhớ lại lúc mới bắt đầu ở vị trí Content Writer, thế mạnh của mình là Content website. Những dạng bài viết với phần mở đầu Đặt vấn đề, phần kết bài Kết thúc vấn đề kiểu như: “Bạn đang gặp vấn đề A, bạn cảm thấy B, mời bạn đọc nội dung X dưới đây để giải quyết vấn đề của mình” hoặc “Trên đây là những chia sẻ về nội dung X, hi vọng bạn có thể giải quyết được vấn đề A của bản thân. Thương hiệu Y sẵn sàng đồng hành cùng bạn….” được mình sử dụng ở rất nhiều bài viết. Và đó là một trong những nguyên nhân khiến bài viết của mình đi theo lối mòn. Nếu bạn cũng viết Content Website, hãy dành thời gian xem lại những bài viết của bạn gần đây xem sao, có giống lối mở – kết như mình vừa trình bày ở trên không. Nếu có, hãy cẩn thận kẻo rơi vào tình trạng tương tự như trước đây của mình nhé.
Mình cũng có một học viên bận rộn, bạn vừa làm công việc fulltime, vừa nhận job làm thêm, lại thêm chuyện gia đình con cái nên việc đôi khi việc viết lách cũng bị cuốn theo sự “bận rộn” ấy. Bạn từng tâm sự với mình rằng, vì áp lực thời gian và phải viết gấp cho kịp tiến độ nên bạn áp dụng một mô típ cho nhiều bài viết khác nhau. Dù rằng bạn biết rất rõ cách viết đó đi theo một lối mòn mà bạn đã cảm thấy…chán ngán!
Mình nhớ cũng có một lần được học viên (đã làm vị trí content writer một thời gian) nhận xét bài viết. Và mình đã thẳng thắn chia sẻ các bài viết của bạn trông khá “một màu” và nên rèn luyện thêm kỹ năng viết để có thể linh hoạt hơn. Bạn cũng thành thật nói rằng trước nay bạn vẫn cho rằng đó là cách viết tạo nên sự “nhất quán” cho thương hiệu. Nhưng, chúng ta cần phải hiểu một điều như thế này: giữa việc viết “nhất quán” và viết “lặp lại” là hai điều hoàn toàn khác nhau. Nhất quán là giữ được giọng điệu, thông điệp, quan điểm, còn lặp lại là dùng mãi một cách mở bài, một cấu trúc câu, một format hay một cách truyền đạt nào đó. Một người viết tốt cần phải nhớ một điều – nhất quán về chất và linh hoạt về cách thể hiện. Vậy nên hãy cẩn thận để không bị nhầm lẫn giữa việc viết nhất quán và viết theo lối mòn bạn nhé!
Làm cách nào để có cách viết linh hoạt hơn?
Đầu tiên, hãy xem mình đang lặp lại điều gì
Muốn thoát khỏi cách viết lối mòn, trước hết bạn phải nhận ra lối mòn của mình thực sự nằm ở đâu. Mình thường khuyên các bạn học viên, cộng tác viên là hãy lấy ra khoảng 10 bài viết gần đây nhất, nhìn lại chúng rồi tự hỏi: “Mình đang lặp lại điều gì?”. Đó có thể là cách đặt tiêu đề, cách mở bài, cấu trúc triển khai nội dung, cách lấy ví dụ, cách kết bài hay CTA. Ví dụ, nếu 10 bài gần như đều bắt đầu bằng: “Có bao giờ bạn,…”, và sau đó lần lượt triển khai “5 điều”, “7 cách”, “3 sai lầm”,…thì có thể bạn đã quá quen thuộc với một kiểu triển khai.
Thứ hai, hình dung về cách triển khai nội dung
Khoan hãy suy nghĩ về cách viết mở đầu, cách triển khai thân bài hay kết bài như thế nào để thật “chạm”. Ở bước này, bạn cần “nghĩ lớn” hơn một chút. Nghĩa là hãy suy nghĩ và lựa chọn cách triển khai nội dung trên toàn bộ mạch bài của mình như thế nào. Nó sẽ đi theo dạng liệt kê, phân tích, trải nghiệm hay so sánh đối chiếu rồi nhiều cách khác. Mình lấy một ví dụ để bạn dễ hiểu thế này.
Cùng một chủ đề “Cách tìm insight khách hàng” thì ý tưởng đầu tiên trong đầu bạn lóe lên là “8 nơi mình thường tìm insight khách hàng”. Đây là một dạng bài liệt kể khá dễ đọc, dễ viết. Nhưng bạn hoàn toàn có thể suy nghĩ thêm một chút nữa với các cách triển khai như là:
- Dạng trải nghiệm với: “Có một thời gian mình ngồi hàng giờ để nghĩ insight cho khách hàng. Sau này mình mới nhận ra, insight không nằm trong đầu người viết.”
- Dạng tình huống thực tế kiểu: “Khách hàng nói ‘giá hơi cao’ chưa chắc insight của họ là muốn sản phẩm rẻ hơn.”
- Dạng phản biện bắt đầu bằng: Đừng bắt đầu tìm insight bằng cách hỏi khách hàng: “Bạn đang gặp vấn đề gì?”
Thực ra thì kiến thức chia sẻ trong cùng một bài này là giống nhau, chỉ khác nhau ở cách triển khai.
Tiếp tục thay đổi vài yếu tố nhỏ hơn
Khi đã nắm được trong tay tư duy triển khai nội dung cho toàn bộ bài, bây giờ mới là lúc chúng ta đi vào thay đổi từng phần. Cá nhân mình thấy đây là cách khá thực tế để có thể linh hoạt trong cách viết thay vì ép bản thân mình phải sáng tạo. Khi muốn thay đổi một cách triển khai mới, bạn hoàn toàn có thể bắt đầu bằng việc thay đổi từng yếu tố nhỏ trước. Dần dần, theo thời gian bạn có thể chủ động trong việc thay đổi nhiều yếu tố khác nhau trong một bài viết.
Thông thường mình sẽ thay đổi ở:
Cách mở bài: Nếu ở bài viết trước mình bắt đầu bằng một câu hỏi, thì bài viết sau mình bắt đầu bằng:
- một câu chuyện;
- một trải nghiệm cá nhân;
- một nhận định;
- một con số;
- một tình huống cụ thể;
- một quan niệm mà bạn muốn phản biện.
Phần thân bài: Nếu ở bài viết trước mình viết Ý 1 → Ý 2 → Ý 3 → Ý 4, thì các bài sau mình điều chỉnh:
- Tình huống → vấn đề → phân tích → bài học.
- Một câu chuyện → bóc tách từng vấn đề → kết luận.
- Quan niệm phổ biến → điều mình nhận ra → lý do → cách làm mới.
Cách sử dụng ví dụ: Nếu lúc mới viết mình hay lấy ví dụ giả định, thì trong bài này mình lấy:
- một case thực tế;
- một bài viết cũ của chính mình;
- một bình luận của khách hàng;
- một câu hỏi học viên từng hỏi;
- một lỗi mà chính bạn từng mắc.
Cách trình bày: Nếu bài viết trước mình chỉ viết một đoạn văn, thì những bài khác mình đổi mới bằng:
- Bullet
- Bảng
- Checklist
- Q&A
- Timeline
Cách kết bài: Nếu bài viết trước mình tóm tắt lại nội dung, thì hôm nay mình đổi thành:
- Một câu hỏi mở
- Một quan điểm
- Một bài học cá nhân
- CTA
Như vậy, với vài thay đổi nhỏ trong một bài viết, bạn đã có thể điều chỉnh cách triển khai bài viết trở nên linh hoạt hơn rất nhiều.
Một số lưu ý để thử nghiệm cách viết mới, tránh rơi vào lối mòn
Tất nhiên, việc triển khai bài viết theo nhiều cách khác nhau sẽ giúp người viết trở nên linh hoạt và sáng tạo hơn. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta mãi chạy theo cách viết mới mà không chú trọng đến vấn đề cốt lõi bên trong. Một số lưu ý khi thử nghiệm cách viết mới mình muốn khuyên bạn là:
- Thử nghiệm cái mới không có nghĩa là phải thay đổi lại tất cả nội dung bài viết, chúng ta hoàn toàn có thể thay đổi từng yếu tố để khai thác ở trong bài viết. Kiến thức không nhất thiết phải thay đổi, cách đưa người đọc tiếp cận kiến thức mới là thứ được thử nghiệm.
- Thử nghiệm cách viết mới nhưng không nên đánh mất chất riêng của bản thân, nghĩa là không phải hôm nay xuất hiện với vai trò một content writer, mai lại là một CEO, rồi vài ngày sau lại bắt chước một chuyên gia. Đừng biến mình thành một người viết khác chỉ để thử nghiệm, mà hãy thêm những cách viết khác nhau để thể hiện chính tiếng nói của bản thân mình.
- Lấy chính nội dung cũ và thử viết lại theo một cách khác, không nhất thiết bạn phải đau đầu tìm kiếm một chủ đề nào mới mẻ cả.
- Thử nghiệm nhỏ trước khi thay đổi cả cách viết của bản thân, ví dụ bình thường bạn viết 5 bài Facebook mỗi tuần và cả 5 bài đều theo dạng liệt kê. Tuần tiếp theo, bạn có thể giữ lại 3 bài theo format quen thuộc và dành 2 bài để thử nghiệm kể chuyện cá nhân hay phân tích một tình huống thực tế. Sau đó bạn có thể ngồi lại quan sát, xem xét.
Với cách triển khai để thoát khỏi lối mòn khi viết nội dung như trên, bạn cũng có thể áp dụng để ứng biến trên đa kênh khác nhau. Từ facebook cá nhân, đến Blog hay cộng đồng và fanpage đều được. Đọc thêm bài viết về 4 nguyên tắc giúp mình làm chủ nội dung khi viết content đa kênh và cách thực hiện tại đây để nắm rõ hơn bạn nhé.
