Một Content Writer có rất nhiều cách để tìm kiếm thông tin khác nhau. Phổ biến nhất có thể kể đến như lên Google, hỏi AI, đọc báo, tài liệu chuyên ngành, cộng đồng, diễn đàn,…Hoặc đôi khi chúng ta còn sử dụng chính những gì bản thân mình quan sát, cảm nhận và trải nghiệm được. Vậy nếu Google nói điều này, AI đưa thông tin khác, còn trải nghiệm thực tế của bản thân lại cho thấy một điều nữa thì Writer nên tin vào đâu?
Theo mình thì sẽ không có một nguồn dữ liệu nào đúng trong mọi trường hợp. Điều quan trọng là người viết cần phải biết mỗi nguồn dữ liệu sẽ trả lời cho câu hỏi nào, phục vụ cho mục tiêu nào. Từ đó sẽ đưa ra giới hạn lựa chọn thông tin đồng thời có sự kiểm chứng đàng hoàng.
Bản thân cũng là một Content Writer làm việc nhiều năm trong lĩnh vực viết tiếp thị nội dung nên việc tìm kiếm thông tin gần như đối với mình là hằng ngày, thậm chí hằng giờ. Nếu để trả lời câu hỏi ở trên và cho lời khuyên đến một số bạn còn mơ hồ trong vấn đề này thì mình chỉ có vài lời là:
Google mạnh ở khả năng tìm kiếm nhưng không phải kết quả nào cũng đáng tin
Google là công cụ tìm kiếm rất hữu ích mà mình thường sử dụng để tìm kiếm thông tin ban đầu. Ví dụ như khi viết một bài về sản phẩm, mình có thể tìm “máy hút bụi có những loại nào”, sau đó mở ra nhiều nguồn khác nhau để xem cách mà các bài viết trả lời cho câu hỏi trên như thế nào. Nhưng mình sẽ không mặc định các bài viết top đầu sẽ là những nội dung chắc chắn đúng. Với mình mà nói thì, thứ hạng tìm kiếm không đồng nghĩa với độ chính xác tuyệt đối của thông tin. Một bài viết có thể đứng top đầu vì nhiều yếu tố khác nhau. Vậy nên khi dùng Google để nghiên cứu thông tin, mình thường xem đây là bước để tìm kiếm nguồn chứ chưa phải là bước để đưa đến một kết luận.
Ví dụ thế này, nếu cần tìm một thông tin chuyên môn về sức khỏe, thay vì lấy ngay một bài Blog ở kết quả đầu tiên mình sẽ tiếp tục tìm đến website của bệnh viện, tổ chức chuyên môn, hướng dẫn chuyên ngành, nghiên cứu khoa học hay một tài liệu có nguồn gốc rõ ràng nào đó.
Nói một cách đơn giản, Google chỉ giúp mình tìm đường đến dữ liệu, còn lại việc đánh giá dữ liệu đó có đúng không, đáng tin không phải là do chính bản thân mình tự thực hiện.
AI làm rất tốt việc mở rộng thông tin nhưng đừng biến AI thành “nguồn sự thật”
AI ngày càng được sử dụng nhiều trong quá trình viết nội dung, không phủ nhận sự tiện lợi của chúng. Bản thân mình cũng khá thích dùng AI trong giai đoạn nghiên cứu tìm kiếm thông tin. Nó có thể giúp người viết mở rộng phạm vi suy nghĩ rất nhanh, đặc biệt là việc phân loại thông tin cần kiểm chứng trước khi viết. Nhưng nếu AI đưa ra một con số, một nghiên cứu, một tên tổ chức hay nhận định chuyên môn nào đó, mình sẽ không mặc định rằng thông tin đó chính xác chỉ vì nghe… trông có vẻ thuyết phục.
Nhất là những thông tin mang tính Y tế, pháp luật, tài chính, thị trường, khoa học, thời sự thì Writer càng phải xem trọng việc quay lại nguồn gốc ban đầu để kiểm tra.
Theo mình thì khi sử dụng AI, chúng ta cần phải hiểu một điều là: AI sẽ không cho mình một câu trả lời, mà là giúp mình biết nên cần tìm và kiểm tra điều gì.
Ví dụ, khi viết một bài về “Thói quen đọc sách của người Việt”, thì thay vì hỏi AI là “Thói quen đọc sách của người Việt hiện nay như thế nào?” rồi lấy câu trả lời AI để làm dữ liệu viết thì mình sẽ sử dụng AI theo một cách khác. Mình có thể hỏi AI với câu hỏi: “Nếu muốn tìm hiểu thói quen đọc sách của người Việt hiện nay, tôi cần kiểm tra những loại dữ liệu nào? Những nguồn nào có thể cung cấp dữ liệu đáng tin cậy?”. Lúc này, AI có thể đưa ra những gợi ý là những thứ mình cần tìm như là:
- Số lượng sách được xuất bản hoặc tiêu thụ qua từng năm.
- Khảo sát về thói quen đọc sách của người Việt.
- Thời gian trung bình dành cho việc đọc.
- Xu hướng đọc sách giấy, ebook, audiobook.
- Dữ liệu từ các đơn vị xuất bản, thư viện hoặc nghiên cứu xã hội học.
Nhưng mình sẽ không lấy nguyên những câu trả lời của AI để đưa vào bài mà sẽ dùng những gợi ý đó làm danh sách để kiểm tra. Chẳng hạn, AI nói “Người Việt đang chuyển dần từ sách giấy sang sách điện tử.”, thì mình sẽ không vội viết ngay câu này vào bài mà sẽ tiếp tục đặt câu hỏi: “Dữ liệu nào chứng minh điều đó”, rồi tìm báo cáo, khảo sát hoặc số liệu gốc để kiểm chứng. AI trong việc nghiên cứu thông tin đối với mình không đóng vai trò là nguồn dữ liệu cuối cùng mà giống một trợ lý nghiên cứu giúp mình mở rộng phạm vi tìm kiếm và phát hiện những câu hỏi mình có thể đã bỏ sót.
Trải nghiệm cá nhân cũng là dữ liệu nhưng không nên biến thành chân lý
Ngoài Google, AI hay những gì liệu mình tìm được thì trải nghiệm bản thân là thứ mà mỗi Content Writer đều sẽ có sẵn. Đó chính là những gì bạn quan sát được, bạn trải nghiệm, cảm nhận và đúc kết được trong quá trình làm việc.
Ví dụ, khi trực tiếp làm việc với một khách hàng, mình có thể nhận ra một vấn đề mà trước đó khi nghiên cứu thị trường mình chưa nhìn thấy. Khi đọc comment của khách hàng, nghe sales tư vấn hoặc trực tiếp quan sát cách một người sử dụng sản phẩm, mình có thể hiểu thêm về những băn khoăn, ngôn ngữ và hành vi thực tế của họ.
Bản thân mình luôn xem đây là nguồn dữ liệu cực kỳ quý giá vì Google, AI đều khó lòng có được. Tuy nhiên có một điều mình luôn tự nhắc bản thân cũng như các bạn học viên trong các khóa học viết content của mình là: trải nghiệm cá nhân là dữ liệu quý nhưng không phải lúc nào cũng là chân lý. Mình từng gặp một khách hàng có một nỗi đau rất rõ, nhưng cũng không có nghĩa tất cả khách hàng trong cùng một nhóm đều có cùng nỗi đau đó. Mình từng thấy một dạng nội dung và nó mang lại kết quả rất tốt, nhưng không có nghĩa là công thức đó sẽ hiệu quả với mọi thương hiệu, mọi ngành hàng hay mọi nhóm khách hàng. Mình cũng từng viết một dạng nội dung trên facebook mang lại kết quả khá tốt trên Facebook, nhưng hiệu quả kém hẳn ở tiktok. Quan sát kỹ mình cũng thấy rất nhiều người rơi vào trường hợp này.
Điều mình muốn nói ở đây là, người làm Content đôi khi dễ rơi vào một cái bẫy mà mình không hề hay biết: lấy kinh nghiệm của mình để đại diện cho thực tế của tất cả mọi người. Kinh nghiệm càng nhiều thì chúng ta càng có nhiều dữ liệu để tham chiếu. Nhưng cũng chính vì có nhiều kinh nghiệm nên mình càng cần tỉnh táo để nhận ra đâu là một quan sát cá nhân còn đâu là một xu hướng có thể khái quát.
Vậy nên khi trải nghiệm của mình khác với những gì Google hay AI đang cho thấy mình sẽ không đưa đến một kết luận mà sẽ kiểm tra thêm tính lặp lại của trải nghiệm đó nhiều hay ít, có dữ liệu nào để xác nhận điều mình quan sát không.
Google giúp mình biết thị trường đang tìm gì. AI giúp mình mở rộng góc nhìn. Trải nghiệm giúp mình hiểu thực tế. Vì vậy, nếu hỏi Google, AI hay trải nghiệm của bản thân, đâu là nguồn đáng tin hơn, mình sẽ không chọn một nguồn duy nhất mà đi tìm câu trả lời để biết nguồn đó phù hợp để trả lời câu hỏi nào và khi nào cần kiểm chứng thêm. Đến cuối cùng, người chịu trách nhiệm về thông tin mình đưa vào bài viết vẫn là Writer. Content Writer chúng ta, không chỉ cần biết tìm thông tin mà còn phải biết đánh giá thông tin trước khi biến nó thành nội dung cho người khác tin vào.
