Một bạn học viên gần đây của mình gặp phải vấn đề xây dựng các ý phân bổ trong bài trông thì có vẻ hay nhưng khi đọc xong thì lại có cảm giác như bị… trôi tụt đi hết. Không để lại nội dung nào ấn tượng. Thực ra không phải vì thiếu thông tin, cũng không phải vì người viết diễn đạt kém mà vì các ý được đặt cạnh nhau một cách rời rạc, không có nội dung nào là trọng tâm và thiếu đi sự dẫn dắt trong toàn bộ bài viết.
Mình thấy phần lớn các trường hợp không nằm ở câu chữ mà nằm ở cách triển khai. Tức là người viết có một ý lớn nhưng không biết cách tách nó ra thành các ý nhỏ một cách có trọng tâm và logic để người đọc đi cùng từ đầu đến cuối mà không bị hụt nhịp.
Vậy nên trong nội dung này, mình muốn chia sẻ một cách rất thực tế, đó là làm thế nào để triển khai từ ý lớn thành các ý nhỏ mạch lạc, có logic, đủ rõ để người đọc hiểu và muốn đọc tiếp.
1. Ý lớn là gì và vì sao phải xác định trước khi viết?
Ý lớn là thông điệp trung tâm mà bạn muốn người đọc giữ lại sau khi gấp bài viết lại. Nó không phải là tiêu đề, cũng không phải là một đoạn văn hay mà là câu trả lời cho câu hỏi “Bài này rốt cuộc muốn nói điều gì?”.
Ví dụ:
- Bài viết về kỹ thuật viết thì ý lớn có thể là viết tốt không bắt đầu từ cảm hứng mà từ cấu trúc.
- Bài chia sẻ nghề nghiệp thì ý lớn có thể là làm nghề bền không chỉ nhờ kỹ năng mà còn nhờ cách nhìn nghề.
Việc xác định ý lớn là bước rất quan trọng trong quá trình viết đối với bất cứ người viết nào. Vậy nên trước khi tách ý nhỏ, bạn cần đóng đinh thật chắc ý lớn dù nó chỉ là một câu đi chăng nữa. Bởi một khi không xác định được ý lớn, người viết rất dễ rơi vào tình trạng viết theo cảm hứng đến đâu hay đến đó. Hoặc thấy ý nào hay cũng muốn giữ lại dẫn đến bài dài nhưng đến khi đọc xong lại không đọng lại được gì rõ ràng trong đầu.
Xem thêm:
- Lên dàn ý Mở – Thân – Kết để đảm bảo không bị lạc hướng
- Làm sao để phát triển phong cách viết cá nhân có dấu ấn riêng?
2. Từ ý lớn, tách ra các ý nhỏ theo câu hỏi “người đọc cần hiểu gì?”
Trong phần xây dựng outline bài viết, nhiều bạn học viên của mình mắc lỗi tách ý nhỏ theo cảm giác của người viết thay vì theo hành trình tiếp nhận của người đọc cũng như giải quyết vấn đề được đặt ra ở ý lớn trước đó.
Để thoát khỏi tình trạng này, mình thường khuyên các bạn nên đặt bản thân mình vào vị trí người đọc để tìm kiếm câu trả lời. Nghĩa là người đọc của chúng ta thường thắc mắc điều gì liên quan đến vấn đề đặt ra trước đó thì chúng ta sẽ tìm cách trả lời trong các ý nhỏ.
Ví dụ:
Bài viết về kỹ thuật viết -> ý lớn có thể là viết tốt không bắt đầu từ cảm hứng mà từ cấu trúc thì ý nhỏ có thể được tách thành:
- Vì sao cảm hứng không đủ để tạo ra một bài viết tốt?
- Cấu trúc bài viết đóng vai trò gì trong việc dẫn dắt người đọc?
- Một cấu trúc cơ bản nhưng hiệu quả thường gồm những phần nào?
- Làm thế nào để xây dựng cấu trúc trước khi viết mà không làm mất cảm xúc?
Bài chia sẻ nghề nghiệp -> ý lớn có thể là làm nghề bền không chỉ nhờ kỹ năng mà còn nhờ cách nhìn nghề thì lúc này ý nhỏ có thể triển khai:
- Vì sao chỉ giỏi kỹ năng thôi vẫn dễ chán nghề, bỏ nghề?
- Cách nhìn nghề ảnh hưởng trực tiếp đến động lực làm việc như thế nào?
- Những cách nhìn nghề phổ biến khiến người mới dễ đi lệch hướng
- Gợi ý một cách nhìn nghề lành mạnh để đi đường dài
3. Sắp xếp ý nhỏ theo trật tự logic, không theo mức độ “hay”
Nhiều người viết có xu hướng đưa ý mình thích nhất lên trước. Nhưng logic nội dung không vận hành theo cảm xúc của người viết mà theo độ sẵn sàng tiếp nhận của người đọc. Nên khi sắp xếp các ý nhỏ, bạn cần chú ý đến trật tự logic nhé. Thường thì có thể triển khai bằng nhiều cách như:
- Từ khái niệm -> đến lý do -> rồi mới đến cách làm.
- Từ vấn đề -> nguyên nhân -> giải pháp.
- Từ tổng quát -> cụ thể.
- Từ trải nghiệm quen thuộc -> góc nhìn mới -> đúc kết bài học
Với các cách triển khai này, bạn có thể áp dụng cho nhiều lĩnh vực khác nhau đều được.
4. Dẫn dắt giữa các ý đừng để các đoạn đứng một mình
Ý nhỏ dù đúng và hay đến đâu nhưng nếu đứng cạnh nhau mà không có sự liên kết thì bài viết cũng sẽ dễ bị “gãy”. Nên việc dẫn dắt giữa các ý là điều một người viết cần chú ý. Có người cho rằng việc dẫn dắt như vậy sẽ khiến bài dài hơn nhưng thực ra nếu biết cách sẽ không chiếm nhiều độ dài bài viết, ngược lại nó sẽ giúp ích rất nhiều cho người đọc trong việc giải đáp vì sao họ đang đi từ ý này sang ý kia.
Vậy câu hỏi được đặt ra, làm sao để dẫn dắt được các ý trong bài một cách trơn tru liền mạch. Bản thân mình khi viết thường linh hoạt áp dụng cách dẫn dắt khác nhau. Bạn có thể dẫn dắt bằng cách nhắc lại ý vừa đã nói trước đó rồi mở ra ý tiếp theo, đặt một câu hỏi chuyển đoạn, hoặc đưa ra nhận xét ngắn cho thấy mối liên hệ giữa hai ý đều được.
Ví dụ: Khi đã xác định được ý lớn, bước tiếp theo là tách các ý nhỏ. Nhưng tách như thế nào để không bị rời rạc? Chỉ một câu “Nhưng tách thế nào để không bị rời rạc” cũng đủ giúp cho người đọc chuẩn bị sẵn sàng cho việc sẽ tiếp thu hướng dẫn tách ý ở đoạn tiếp theo mà không bị hụt nhịp.
5. Kiểm tra lại logic bằng cách đọc như người ngoài
Cho đến thời điểm hiện tại khi đã trải qua nhiều năm viết lách nhưng mình vẫn giữ thói quen kiểm tra lại tính logic của bài viết bằng cách đọc lại tiêu đề trong bài (các ý nhỏ) dưới góc nhìn của một người ngoài cuộc. Việc tự đọc lại tiêu đề các đoạn theo thứ tự đồng thời bỏ qua toàn bộ nội dung mà vẫn hiểu được mạch bài thì điều này cũng đồng nghĩa về mặt logic đã ổn.
Nếu đọc đến đoạn nào thấy “sao tự nhiên lại nói cái này?”, lúc này có thể ý nhỏ chưa thực sự làm nhiệm vụ phục vụ ý lớn. Hoặc cũng có thể thiếu bước dẫn dắt ở giữa. Đây là cách rà soát nhanh nhưng cực kỳ hiệu quả để chỉnh lại cấu trúc trước khi sa vào sửa câu chữ mà bạn có thể tự mình áp dụng nhé.
Một bài viết mạch lạc hiếm khi đến từ việc viết một mạch không ngừng nghỉ. Phần lớn nó đến từ việc người viết biết dừng lại, nhìn vào ý lớn, rồi cẩn thận tách và sắp xếp từng ý nhỏ. Khi bạn làm chủ được quá trình này, việc viết sẽ nhẹ hơn rất nhiều. Bạn không còn phải lo “viết gì tiếp theo” vì logic đã dẫn đường sẵn.
Viết tốt, suy cho cùng, không phải là nghĩ được nhiều ý mà là biết dẫn người đọc đi qua các ý ấy một cách có trật tự. Vậy nên trong việc áp dụng các kỹ thuật viết, hãy chú ý đặt trọng tâm vào việc xây dựng cấu trúc bài viết với các ý lớn nhỏ logic với nhau nha.
