Một trong những nỗi băn khoăn nhất của mình khi biên tập bài viết của các bạn học viên, CTV là can thiệp đến đâu là vừa. Vì nếu can thiệp quá ít, bài viết có thể vẫn còn bị lỗi, rối. Còn nếu biên tập quá nhiều, bài viết dễ trở thành bài…của người biên tập, không còn là của người viết ban đầu nữa.
Có thể nói biên tập là một ranh giới khá mỏng manh. Bởi đây là công việc không chỉ làm cho bài viết đúng hơn, hay hơn mà còn giữ lại một điều rất quan trọng nữa, đó chính là giọng văn và dấu ấn cá nhân của người viết gốc.
Vậy thì làm sao để can thiệp chỉnh sửa bài viết mà vẫn giữ được “chất riêng” đó?
Cần xác định rõ đâu là lỗi kỹ thuật, đâu là phong cách
Thông thường trước khi đi vào biên tập bài viết của ai đó, mình sẽ tự xác định đâu là lỗi kỹ thuật, đâu là phong cách riêng của tác giả bài viết gốc. Nếu như câu gặp lỗi về logic, ngữ pháp, mơ hồ,…thì mình sẽ tiến hành chỉnh lạI. Còn nếu như chỉ khác ở giọng văn hay cách diễn đạt, mình sẽ cân nhắc trong việc giữ lại.
Ví dụ cho một câu như thế này: “Mình thấy viết mỗi ngày không phải lúc nào cũng dễ, có những ngày ngồi cả tiếng cũng không ra được chữ nào.”. Câu này mang màu sắc cá nhân khá rõ với việc chia sẻ việc viết mỗi ngày không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nên nếu chỉnh lại thành “Việc duy trì thói quen viết mỗi ngày không phải lúc nào cũng dễ dàng” tuy có thể khiến câu văn gọn hơn nhưng lại mất đi sự gần gũi ban đầu. Trong trường hợp này, câu gốc không sai, chỉ có sự khác nhau về phong cách viết. Vậy nên lúc này mình sẽ không can thiệp quá sâu vào việc điều chỉnh.
Ngược lại, nếu gặp một câu như: “Khi viết bài Blog cần chú ý đến cấu trúc nội dung để giúp người đọc dễ theo dõi.” thì chắc chắn mình sẽ can thiệp sâu hơn vào phần chỉnh sửa. Bạn biết vì sao không? Đây là câu lỗi kỹ thuật, cụ thể ở đây là thiếu chủ ngữ. Câu đúng sẽ là: “Khi viết bài blog, người viết cần chú ý đến cấu trúc nội dung để giúp người đọc dễ theo dõi.”
Nhìn chung, điều mình muốn chia sẻ ở đây là nếu câu/đoạn văn gặp phải lỗi sai kỹ thuật thì mình sẽ tiến hành chỉnh sửa biên tập sâu hơn. Còn đối với những trường hợp nội dung không sai, câu chữ thể hiện phong cách riêng của từng cá nhân thì mình sẽ tôn trọng điều đó.
Tìm và giữ lại “từ khóa giọng văn” của người viết
Nếu đọc nhiều bài viết, bạn sẽ thấy mỗi người viết sẽ có những dấu hiệu riêng trong cách viết. Từ cách xưng hô cho đến cách mở đầu câu, nhịp câu ngắn dài rồi cả cách dùng từ ngữ quen thuộc. Đây chính là những yếu tố lâu dần sẽ tạo nên giọng văn cá nhân riêng.
Chẳng hạn như: “Mình từng có một giai đoạn viết rất nhiều, nhưng đọc lại thì thấy bài nào cũng na ná nhau.”. Nếu biên tập lại thành: “Có một giai đoạn tôi viết rất nhiều, nhưng khi đọc lại, các bài viết thiếu sự khác biệt.” Ở câu có sự can thiệp về mặt biên tập, về mặt nội dung thì ổn nhưng giọng văn đã có sự thay đổi khá nhiều.
Muốn giữ được giọng văn của tác giả gốc, khi biên tập thay vì thay đổi toàn bộ chúng ta có thể giữ lại cách xưng hô, nhịp câu, còn lại chỉ chỉnh nhẹ ở những phần cần thiết là được. Ví dụ với câu trên, mình sẽ chỉnh nhẹ để giữ được chất riêng của người viết ban đầu là: “Mình từng có một giai đoạn viết rất nhiều, nhưng khi đọc lại thì thấy các bài viết khá giống nhau.”
Luôn ghi nhớ, biên tập là để rõ hơn không phải để hay hơn
Cá nhân mình cho rằng, việc một bài viết được đánh giá là “hay” phụ thuộc vào quan điểm riêng từng người với những tiêu chí chủ quan của riêng họ. Nên một bài viết đối với người khác không hay, nhưng với mình lại chạm vào cảm xúc. Và ngược lại cũng có những bài viết với mình thì lướt qua, nhưng với người khác thì lại đầy cuốn hút.
Vì vậy khi biên tập bài viết cho ai đó, mình không cố gắng viết lại câu theo cách nào đó để nó hay hơn, mà là làm sao để câu chữ trông rõ hơn – dễ hiểu hơn – mạch lạc hơn.
Chẳng hạn như: “Viết rõ ràng giúp người đọc hiểu nhanh nội dung bài viết.” Một số người có thể muốn làm cho câu này hay hơn bằng cách biên tập lại: “Sự rõ ràng trong diễn đạt đóng vai trò then chốt trong việc giúp người đọc tiếp nhận nội dung một cách hiệu quả.”. Câu thứ hai có vẻ “chuyên môn” hơn, nhưng thú thực với mình nó trông trở nên xa cách và nặng nề hơn với người đọc. Trong trường hợp này, câu gốc ban đầu đã đủ rõ nghĩa nên chúng ta không cần phải cố làm cho nó hay hơn nữa.
Đôi khi việc làm cho một bài viết trông có vẻ hay hơn thực ra là làm mất đi sự tự nhiên của con chữ. Nên tùy vào từng ngữ cảnh mà chúng ta sẽ đưa ra lựa chọn nên giữ nguyên hoặc nâng cấp nội dung lên một tầng cao mới.
Xem thêm:
- Phát hiện và sửa lỗi logic, ngữ pháp, số liệu,…khi biên tập
- Nhận diện câu từ thừa trong bài viết và cách biên tập đúng
- Tổ chức lại cấu trúc bài viết: Bước biên tập quan trọng đầu tiên
Chỉ can thiệp mạnh tay khi ảnh hưởng đến toàn bài
Trong một lần gần đây khi sửa bài cho học viên khóa học content Basic Content Writing 3IN1, mình đã mạnh tay xóa toàn bộ phần nội dung dài hơn 400 chữ trong bài viết. Nguyên nhân là do phần này không có tính liên quan nhiều đến vấn đề đặt ra ở đầu bài cũng như cách một bài viết giải quyết vấn đề.
Việc viết nhiều chữ như vậy khiến bài của chúng ta trở nên lan man dài dòng trong khi điều này không cần thiết. Thậm chí còn khiến bài bị ảnh hưởng về mạch tư duy. Tuy nhiên cũng phải nói thêm rằng, mình chỉ mạnh tay cắt bỏ nội dung ở những phần không cần thiết này. Còn những phần khác thì hoặc giữ nguyên, hoặc điều chỉnh nhẹ, vì thực ra không phải chỗ nào người biên tập cũng cần phải can thiệp sâu.
Vậy mới nói, khi biên tập để có thể giữ được chất riêng của người viết, chúng ta có thể can thiệp mạnh hơn ở phần cấu trúc bài nếu bài viết chưa mạch lạc. Còn đối với những chi tiết nhỏ liên quan đến dấu ấn cá nhân như cách dùng từ, cách mở đầu, nhịp văn…chúng ta có thể giữ lại nếu không ảnh hưởng đến việc đọc hiểu nội dung.
Sau khi thực hiện những công việc trên khi biên tập, mình sẽ đọc lại toàn bộ bài viết thêm một lần nữa. Mục đích để xác định xem giọng văn trong toàn bộ mạch bài có bị “chắp vá” không, có đoạn nào trông như hai người khác nhau đang viết, toàn bộ bài có giữ lại được một “tông” chung không,…Giai đoạn này cũng tốn khá nhiều thời gian và sự tỉ mỉ.
Bản thân mình không giỏi về kỹ năng biên tập, nhưng trong quá trình làm việc, dẫn dắt đội ngũ CTV cũng như hướng dẫn viết, mình rút ra được vài điểm lưu ý như trên. Hi vọng có thể giúp bạn cải thiện được kỹ năng biên tập của mình, nhất là đối với những bạn mới đang học cách biên tập để áp dụng cho công việc hoặc bài viết của chính mình. Với mình, biên tập không phải là viết lại bài của người khác theo cách của mình mà là giúp bài viết đó trở nên rõ ràng, mạch lạc hơn trong khi vẫn giữ được tiếng nói riêng của người viết đầu tiên.
