Có một thời gian dài mình đã nhầm tưởng về kỹ năng viết của mình. Cứ nghĩ bản thân đã viết tốt rồi nên khi hoàn thành xong bài viết cũng là lúc mình nhấn nút gửi đi. Cho đến khi đọc lại thì mới thấy bài viết có quá nhiều sạn bên trong. Mà một trong những lỗi mình thường gặp nhiều nhất là dùng nhiều từ, câu, đoạn thừa không cần thiết.
Là một người hướng dẫn viết, đọc hàng trăm ngàn bài viết khác nhau, mình nhận thấy lỗi mà mình từng gặp cũng có nhiều bạn mắc phải. Trên thực tế, bản nháp đầu tiên hiếm khi là phiên bản tốt nhất của bài viết. Vậy nên chúng ta luôn cần một bước cực kỳ quan trọng nữa, đó chính là biên tập. Mà một trong những bước đầu tiên của việc biên tập là cắt bỏ đi những từ, câu, đoạn thừa không cần thiết.
Từ/câu/đoạn thừa xuất hiện do đâu?
Tin mình đi, có một sự thật khá thú vị đó là phần lớn những câu từ thừa trong bài không phải do người viết cố ý thêm vào. Chúng thường sẽ xuất hiện một cách rất tự nhiên trong quá trình viết như một dòng chảy suy nghĩ vậy. Bản thân mình là một ví dụ điển hình cho việc viết rất nhiều từ thừa mà không hề hay biết.
Hoặc có một bạn CTV trước đây của mình, nội dung bạn viết rất lôi cuốn nhưng lại rất hay gặp lỗi dính phải câu, đoạn thừa không cần thiết. Cho đến khi mình chỉnh sửa và hỏi nguyên nhân vì sao, bạn nói là do sợ người đọc không hiểu hết ý nên cùng một ý đó nhưng bạn lại vô tình diễn đạt lại theo nhiều cách khác nhau.
Và rồi cũng có một bạn CTV khác của mình, bạn hay rơi vào tình trạng thừa câu, đoạn văn. Nguyên nhân là do trong quá trình triển khai ý chính, bạn chợt nhớ ra có một ví dụ hay, một trải nghiệm thú vị nên liền đưa vào. Nhưng bạn có biết không, những chi tiết khác đôi khi thú vị nhưng nó lại không thực sự hấp dẫn và cần thiết cho một bài viết. Vậy nên vô hình dung nó trở thành thừa thãi trong bài viết của chúng ta.
Một số dạng câu/đoạn văn thừa thường gặp trong một bài viết
Nếu quan sát kỹ, bạn sẽ thấy các bài viết thường xuất hiện một vài dạng dư thừa khá quen thuộc. Một số biểu hiện dễ dàng nhận thấy như là:
1. Lặp lại cùng một ý nhưng nhiều cách diễn đạt khác nhau:
Đây là một trong những dạng dư câu, đoạn văn mình gặp nhiều nhất. Mục đích của người viết thường là muốn nhấn mạnh ý đang chia sẻ nên khi diễn đạt có xu hướng lặp lại ý đó thêm một lần nữa. Tuy nhiên khi tỉnh táo đọc lại, bạn sẽ thấy các câu thực ra là đang truyền tải cùng một nội dung. Chỉ có một sự khác nhau ở đây là đoạn văn trở nên dài hơn với những từ ngữ khác hơn mà thôi.
Ví dụ: “Viết rõ ràng giúp người đọc hiểu nhanh nội dung bài viết. Khi bài viết được trình bày rõ ràng, người đọc sẽ dễ dàng tiếp nhận thông tin hơn. Điều này giúp họ không phải đọc lại nhiều lần để hiểu ý tác giả.”
Ba câu trên thực ra là đang nói cùng một ý: viết rõ ràng giúp người đọc dễ hiểu. Vậy nên khi biên tập, chúng ta cần giữ lại một câu diễn đạt rõ nhất là được: “Viết rõ ràng giúp người đọc hiểu nhanh nội dung bài viết mà không cần đọc lại nhiều lần”. Câu đã biên tập lại ngắn gọn, súc tích hơn và người đọc khi đọc vào hiểu ngay ý đồ tác giả đang truyền tải mà không cần phải tốn quá nhiều thời gian để đọc hay suy nghĩ.
2. Câu mở đầu/kết thúc quá dài nhưng không mang nhiều thông tin:
Có nhiều cách trình bày đoạn văn khác nhau như phương pháp diễn dịch, quy nạp, song hành, móc xích, tổng phân hợp,…Hai trong số những cách mình thấy sử dụng phổ biến nhất là diễn dịch và quy nạp. Mình cũng thấy nhiều bạn áp dụng cách triển khai một đoạn văn theo dạng này. Nhưng vấn đề ở đây là ở câu đầu tiên hoặc cuối cùng các bạn dẫn dắt khá dài, quá nhiều mệnh đề, nhưng nội dung lại không mang lại giá trị gì cho đoạn văn. Chưa kể việc đưa ra quá nhiều mệnh đề cho một câu cũng có thể khiến người đọc bị quá tải trong việc tiếp nhận và tiêu thụ thông tin.
Ví dụ: “Trong quá trình học viết và rèn luyện kỹ năng viết, có một điều mà rất nhiều người thường xuyên gặp phải nhưng lại không nhận ra, đó là bài viết của mình đôi khi trở nên dài dòng hơn mức cần thiết.”
Câu này có thể rút gọn lại thành: “Trong quá trình viết, nhiều người thường không nhận ra bài viết của mình đang dài dòng hơn mức cần thiết.” Bạn thấy không, thông tin chính vẫn được giữ nguyên, nhưng các câu văn lúc này đã được rút lại gọn gàng hơn. Nhờ vậy khi đọc cảm giác không bị trúc trắc, không bị mệt mà còn có thể triển khai các ý nhỏ sau một cách dễ dàng.
3. Một ý đơn giản nhưng giải thích quá nhiều lớp:
Thực ra điều này khá dễ thông cảm, vì đôi khi người viết muốn làm rõ ý định mình đang muốn truyền tải nhưng sợ người đọc không hiểu. Do vậy họ hay thêm những ví dụ, những câu giải thích liên tiếp vào đoạn văn. Vô hình dung điều này khiến bài viết dài ra, nhưng lại không mang nhiều giá trị về mặt thông tin.
Ví dụ: “Khi viết bài, bạn nên có dàn ý trước. Dàn ý giúp bạn biết mình sẽ viết gì. Khi biết trước cấu trúc nội dung, quá trình viết sẽ dễ dàng hơn. Bạn cũng sẽ ít bị lạc đề hoặc lan man.”
Thực ra toàn bộ đoạn này chỉ đang nói về một ý, đó là dàn ý giúp bài viết mạch lạc hơn. Vậy nên chúng ta có thể rút gọn lại thành: “Khi viết bài, việc chuẩn bị dàn ý trước sẽ giúp bạn giữ được cấu trúc nội dung rõ ràng và tránh lan man.”
4. Ví dụ minh họa lặp lại nhiều lần cho cùng một ý:
Ví dụ là điều kiện cần thiết để giúp bài viết trở nên dễ hiểu hơn, nhưng nếu sử dụng quá nhiều cho cùng một ý thì đoạn văn vừa dài vừa không tăng thêm giá trị.
Chẳng hạn như: “Khi bài viết có cấu trúc rõ ràng, người đọc sẽ dễ theo dõi nội dung. Ví dụ như trong một bài blog hướng dẫn, nếu có các tiêu đề và bước triển khai cụ thể, người đọc sẽ dễ làm theo. Trong các bài viết chia sẻ kinh nghiệm cũng vậy, khi tác giả sắp xếp ý theo từng phần rõ ràng, người đọc sẽ không bị rối. Còn bài viết chia sẻ quan điểm thì cũng nên chia thành từng đoạn để người đọc dễ theo dõi.”
Ở đây, chúng ta chỉ cần để một ví dụ là được: “Khi bài viết có cấu trúc rõ ràng, người đọc sẽ dễ theo dõi nội dung. Ví dụ, trong một bài blog hướng dẫn, các tiêu đề và bước triển khai cụ thể giúp người đọc dễ làm theo hơn.” Một ví dụ là đủ để người đọc hiểu được thông điệp bạn muốn truyền tải ở đây là gì.
Xem thêm: Tổ chức lại cấu trúc bài viết: Bước biên tập quan trọng đầu tiên
Làm sao để nhận ra câu, đoạn thừa cần cắt bỏ?
Tự đặt câu hỏi cho từng đoạn văn mình đã viết ra:
Một trong những cách mình hay làm và nhắc nhở các bạn CTV, học viên tự biên tập bài viết đó chính là tự đặt câu hỏi cho từng đoạn văn mình đã viết ra khi đọc lại bài viết. Lúc này bạn có thể tự hỏi, câu này có mang thêm thông tin mới không, đoạn này đã giúp người đọc hiểu rõ hơn điều gì không. Chỉ cần hai câu hỏi như trên thôi là bạn đã có thể tự soi chiếu lại đoạn văn vừa đọc. Nếu bạn thử bỏ một câu mà nội dung viết ra vẫn hoàn toàn rõ ràng thì rất có thể đó là câu không cần thiết. Trong trường hợp hai câu/đoạn cùng truyền tải một ý như nhau, bạn có thể giữ lại đoạn diễn đạt rõ ràng nhất. Khi đã làm quen được với việc này, mình tin là bạn sẽ bắt đầu nhận ra khá nhiều phần trong bản nháp thực ra không cần thiết cho thông điệp chính. Và chúng ta hoàn toàn có thể loại bỏ chúng.
Tạo một quy trình tự biên tập cho riêng mình:
Thường thì các bài viết sau khi hoàn thành xong mình sẽ lưu lại rồi để đó. Phải đến một, hai hôm sau mình mới mở file lên để biên tập trở lại. Thậm chí có bài viết phải biên tập nhiều lần vì rất nhiều lúc đọc đi đọc lại mình vẫn cảm thấy không hài lòng với bản mới nhất. Mình cũng hay nhắc nhở các bạn học viên, CTV của mình xây dựng thói quen này. Nó thực sự hữu ích. Điều mình muốn nói với bạn ở đây là hãy xây dựng cho mình một quy trình tự biên tập riêng. Chỉ cần vài tiếng, một ngày hay vài ngày sau quay lại đọc, bạn sẽ thấy được những điểm cần cải thiện trong bài viết.
Đọc bài dưới con mắt của người khác:
Con mắt của người khác ở đây có thể là độc giả của bạn, người thân của bạn hoặc là một biên tập viên chuyên nghiệp nào đó. Đầu tiên, bạn cần tập trung vào việc xem liệu từng đoạn có thực sự cần thiết cho mạch nội dung hay không. Sau đó bạn có thể bắt đầu những chỉnh sửa nhỏ hơn như rút gọn câu, thay thế cụm từ dài bằng cụm từ diễn đạt ngắn hơn. Cuối cùng là tìm xem những đoạn văn đang nói những nội dung gần giống nhau và cân nhắc chúng gộp lại thành một đoạn duy nhất rõ ràng hơn.
Mình tin là chỉ cần vài lượt chỉnh sửa như vậy, bài viết của bạn sẽ trở nên gọn gàng hơn đáng kể.
Viết ra một bản nháp hoàn chỉnh mới chỉ là một nửa của quá trình viết. Phần còn lại nằm ở việc đọc lại, chỉnh sửa, cắt bỏ,…những gì không cần thiết. Khi các câu và đoạn thừa được loại bỏ, bài viết sẽ trở nên sáng rõ hơn. Người đọc cũng dễ theo dõi mạch nội dung và tiếp nhận thông tin một cách nhẹ nhàng hơn. Vậy nên bạn đừng quên công đoạn cắt bỏ từ, câu, đoạn thừa trong quá trình biên tập nội dung nhé.
