Nhiều người cho rằng, biên tập bài viết là sẽ làm những việc như rà soát lỗi chính tả, thay đổi câu từ cho thật hay hoặc sử dụng ngôn ngữ cho thật phù hợp với độc giả. Theo mình thì, những điều đó đúng nhưng chưa đủ. Gần 8 năm trong nghề, là người viết hằng ngày và là người hướng dẫn viết content, mình nhận thấy ở công đoạn biên tập, trước khi nghĩ đến những yếu tố trên, việc đầu tiên bạn cần phải làm là quan tâm đến cấu trúc tổng thể của một bài viết.
Nếu bạn đang tự biên tập bài viết cho mình hoặc cho người khác, thì có thể tìm hiểu các bước sau đây để có thể đánh giá cấu trúc bài cũng như đưa ra sự chỉnh sửa, góp ý tốt hơn nhé.
Bước 1: Hãy nhìn lại bài viết ở cấp độ tổng thể trước khi chỉnh từng câu
Mình từng có thói quen khi biên tập bài viết là đi vào chỉnh sửa ngay từng câu chữ như sửa từ, rút gọn câu, thay thế cách diễn đạt,…Nhưng sau này mình nhận ra, việc làm đầu tiên của khâu biên tập là xem lại toàn bộ mạch bài. Nếu cấu trúc chưa ổn, việc chỉnh từng câu gần như không giải quyết được vấn đề chính ở đây – là sự logic của một bài viết.
Vậy nên, trước khi đi vào bước sửa chi tiết bạn cần biết chính xác bài viết này trả lời cho câu hỏi gì, các phần nội dung trong bài đã đi đúng hướng câu hỏi đó chưa, trật tự các phần đã thực sự hợp lý,…
Ví dụ, nếu bạn đang viết về tầm quan trọng của việc lập outline và cách lên outline cho một bài viết, thì có thể tóm tắt nhanh mỗi đoạn bằng một dòng vấn đề chính để trả lời cho những câu hỏi đặt ra ở trên:
- Đoạn 1: Giới thiệu vấn đề
- Đoạn 2: Nói về khó khăn khi viết
- Đoạn 3: Chia sẻ một ví dụ cá nhân
- Đoạn 4: Hướng dẫn cách lên dàn ý
- Đoạn 5: Kết luận
Khi nhìn vào danh sách tóm tắt sơ bộ này, bạn sẽ nhận ra bài này đã có sự logic trong toàn bộ tổng thể hay chưa.
Thông thường, trong quá trình chỉnh sửa bài cho CTV, học viên, việc làm đầu tiên của mình là đưa mắt rà soát lại toàn bộ nội dung được viết ra từ đầu đến cuối, điểm qua tiêu đề chính, tiêu đề phụ cũng như cách triển khai sơ lược trong bài xem đã đảm bảo chưa. Nếu mọi thứ đã ổn, mình mới bắt đầu đi vào đọc từng phần nội dung để tiến hành nhận xét, đưa ra lời góp ý hay cho lời khuyên.
Bước 2: Kiểm tra lại trật tự logic của các phần trong bài
Một bài viết được cho là mạch lạc nếu được trình bày theo một dòng chảy với sự logic rõ ràng. Hãy hình dung bài viết của bạn là một con đường, và để đi đến hết con đường đó, bạn sẽ phải đi qua những cột mốc đáng nhớ. Nhờ những cột mốc phân chia này mà người đi sẽ lần lượt di chuyển từ phần này sang phần khác mà không bị bối rối, lạc đường.
Có nhiều cách để chúng ta có thể sắp xếp cấu trúc cho một bài viết. Quen thuộc nhất có thể kể đến như từ khái niệm – > lý do -> cách làm, từ vấn đề -> nguyên nhân -> giải pháp,…Nhưng tựu trung người viết cần phải đảm bảo tiêu chí mở đầu đặt ra vấn đề -> đến giải quyết vấn đề -> và cuối cùng là kết thúc vấn đề. Có như vậy bạn mới có thể giúp người đọc giải đáp được thắc mắc đang gặp phải một cách nhanh chóng và hiệu quả. Như cái cách mà một người có thể dễ dàng đi từ điểm đầu cho đến điểm cuối của một con đường vậy.
Trong quá trình hướng dẫn viết content, đặc biệt là những bạn mới thường hay gặp trường hợp đặt vấn đề một đường nhưng giải quyết vấn đề một nẻo hoặc chỉ giải quyết được một phần nhỏ, còn những phần khác không liên quan. Xét ở vị trí người đọc – độc giả của chúng ta họ sẽ tốn nhiều thời gian để đọc nhưng lại không giải quyết được thắc mắc của bản thân. Điều này dẫn đến tình trạng họ bị hụt hẫng sau kết thúc bài viết hoặc thậm chí bỏ đi không thương tiếc khi chỉ vừa đọc được một phần nhỏ nội dung.
Bước 3: Gom nhóm những ý rời rạc về cùng một nhóm nội dung
Có một tình trạng khi đọc ở nhiều bài viết mình nhận thấy là một ý tưởng liên quan đến phần trước nhưng lại xuất hiện ở đoạn sau.
Ví dụ như một bài viết về kỹ thuật viết có: đoạn đầu nói về tầm quan trọng của cấu trúc, đoạn giữa nói về cách viết đoạn văn, nhưng đoạn sau lại tiếp tục nói về cấu trúc viết. Sự lặp lại về cấu trúc viết nhiều lần như vậy vô hình tạo nên cảm giác nội dung đang đi một đường vòng. Vậy nên lúc biên tập bài viết, chúng ta nên gom các ý cùng chủ đề về cùng một cụm.
Lúc này, ở đoạn đầu chúng ta có thể chia sẻ về tầm quan trọng của cấu trúc viết, đoạn giữa nói về cách xây dựng cấu trúc viết còn đoạn cuối thì trình bày về cách triển khai từng đoạn văn. Chỉ cần sắp xếp lại như vậy, bài viết của chúng ta sẽ trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.
Đó cũng chính là lý do tại sao trong quá trình hướng dẫn viết, mình thường nhắc các bạn ở phần giải quyết vấn đề, hãy đảm bảo nội dung viết ra có thể giải đáp đến hơn ⅔ vấn đề đã được đặt ra ở đầu bài. Đồng thời, ưu tiên phần nội dung này xuất hiện càng sớm càng tốt. Còn những phần không có sự liên quan nhiều chúng ta có thể đặt chúng ở phần sau, mục đích để cho người đọc có thêm thông tin sau khi đã trả lời được câu hỏi chính.
Bước 4: Đọc lại bài viết dưới góc nhìn của người đọc
Sau khi đã sắp xếp lại các phần trong một bài viết rồi, bạn nên đọc lại bài viết một hoặc thậm chí nhiều lần hơn nữa. Lưu ý là không nên đọc như một người viết mà hãy đặt bản thân mình vào vị trí của một người đọc lần đầu. Nhưng nhớ chú ý vài điểm là: có đoạn nào khiến bạn phải đọc lại mới hiểu không, có phần nào xuất hiện một cách đột ngột mà chưa được dẫn dắt hay có khi chuyển sang ý mới bài viết có tạo ra được cầu nối hợp lý không. Nếu có một đoạn văn nào đó khiến bạn hơi “khựng lại” thì lúc này bạn cần biên tập lại bằng cách thêm một câu chuyển ý, hoặc chuyển sang vị trí mới phù hợp hơn. Chỉ cần vài chỉnh sửa nhỏ như vậy thôi là mạch bài đã có thể trở nên trôi chảy hơn khá nhiều.
Cuối cùng, mình muốn nói với bạn là viết một bài hoàn chỉnh chỉ là bước đầu tiên, còn việc biên tập lại bài viết mới là bước hao tổn rất nhiều tâm sức. Một trong những phần không thể thiếu của quá trình này là biên tập lại cấu trúc. Cấu trúc logic thì bài viết mới mạch lạc và dễ đọc hơn. Vậy nên trước khi bắt đầu bước vào tinh chỉnh từng câu chữ, bạn hãy dành thời gian nhìn lại bài viết ở cấp độ tổng thể đã nhé.
Đây là bài viết thuộc phần biên tập đầu tiên trong chuỗi series “Nâng cao kỹ thuật viết – Mỗi ngày viết tốt hơn” được mình thực hiện trong năm nay. Để đọc chi tiết nội dung từng bài, bạn có thể truy cập chuyên mục Better Writing tại blog nguyenphucthao.com. Cảm ơn bạn đã đọc đến đây và đồng hành cùng mình nhé./
